Część wpływów z turystyki powinna być przekazywana na ochronę polskiego dziedzictwa
Krajowa Rada Izby Architektów RP oraz Zarząd Główny Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków wystosowały do Prezesa Rady Ministrów, Marszałka Sejmu i Marszałek Senatu apel o wykorzystanie bieżących prac legislacyjnych do stworzenia trwałego mechanizmu finansowania ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego. Organizacje postulują, aby część środków pochodzących z opłat turystycznych była ustawowo przeznaczana na konserwację, rewaloryzację i ochronę zabytków oraz historycznych przestrzeni miast i miejscowości szczególnie obciążonych ruchem turystycznym.
Obie organizacje, reprezentujące środowiska architektów oraz konserwatorów zabytków, zwracają uwagę, że polskie dziedzictwo kulturowe jest nie tylko dobrem wspólnym, lecz także jednym z podstawowych zasobów gospodarki turystycznej. Zabytki, historyczne miasta i krajobraz kulturowy przyciągają miliony turystów, generując wymierne korzyści ekonomiczne. Jednocześnie koszty zachowania i ochrony tego zasobu ponoszą przede wszystkim właściciele zabytków, mieszkańcy, samorządy terytorialne i państwo.
Autorzy apelu wskazują, że szansa zbudowania stabilnych podstaw finansowych dla ochrony dziedzictwa może być historyczna. Odwołują się do trwających prac legislacyjnych nad zmianami ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych. Ich zdaniem procedowane rozwiązania mogą stać się podstawą do stworzenia mechanizmu, który połączy korzyści gospodarcze generowane przez dziedzictwo z finansowaniem jego ochrony.
– Jeżeli polskie dziedzictwo kulturowe jest jednym z fundamentów naszej turystyki i lokalnych gospodarek, to część wartości ekonomicznej, którą ono generuje, powinna być przekazywana na jego ochronę. Nie potrzebujemy kolejnego programu dotacyjnego, ale trwałego, ustawowego mechanizmu zapewniającego finansowanie konserwacji i rewaloryzacji zabytków, także w przyszłości – przekonuje Borysław Czarakcziew, Prezes Krajowej Rady Izby Architektów RP.
W apelu przywołano rozwiązania funkcjonujące w innych państwach europejskich. Jako przykład wskazano Chorwację, gdzie działa ustawowy mechanizm – tzw. spomenička renta – zgodnie z którym gospodarcze korzystanie z dziedzictwa uwzględnia współfinansowanie jego ochrony. Sygnatariusze proponują, aby podobna zasada została przyjęta w Polsce – część wartości ekonomicznej uzyskiwanej dzięki dziedzictwu powinna być przeznaczana na zachowanie tego zasobu kulturowego.
– To moment, w którym możemy stworzyć rozwiązanie służące nie tylko obecnym potrzebom, ale przede wszystkim przyszłym pokoleniom. Chcemy, aby środki związane z ruchem turystycznym częściowo wspierały ochronę miejsc, które ten ruch przyciągają. To racjonalne połączenie interesu gospodarczego z odpowiedzialnością za wspólne dziedzictwo – dodaje Borysław Czarakcziew.
Organizacje zwracają się do Rządu, Sejmu i Senatu RP o jak najszybsze zakończenie prac legislacyjnych oraz o uwzględnienie postulatu w ustawie. Podkreślają, że dzięki temu możliwe będzie stworzenie trwałego systemu finansowania ochrony dziedzictwa, opartego na zasadzie współodpowiedzialności za zasób, który przynosi korzyści całej gospodarce.
Apel został podpisany 19 sierpnia 2026 r. przez Borysława Czarakcziewa, Prezesa Krajowej Rady Izby Architektów RP, oraz Jacka Rulewicza, Prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków.